Συμφωνία Διαιτησίας (Ελλάδα)

Ποιες διαφορές μπορούν πράγματι να υπαχθούν σε διαιτησία

Το άρθρο 867 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας θέτει τον γενικό κανόνα με σαφήνεια: ιδιωτικές διαφορές μπορούν, με συμφωνία, να υπαχθούν σε διαιτησία, εφόσον τα μέρη έχουν την εξουσία να διαθέτουν ελεύθερα το αντικείμενο της διαφοράς. Η ίδια διάταξη προσθέτει μια ρητή εξαίρεση: οι διαφορές του άρθρου 663 ΚΠολΔ δεν μπορούν να υπαχθούν σε διαιτησία. Το άρθρο 663 ΚΠολΔ ορίζει ακριβώς τις εργατικές διαφορές — όλες τις αξιώσεις που απορρέουν από σχέση εξαρτημένης εργασίας ή από αδικοπραξία συνδεδεμένη με αυτήν. Μια συμφωνία διαιτησίας που επιχειρεί να καλύψει μια εργατική διαφορά είναι, επομένως, άκυρη ήδη από το κείμενο του νόμου, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε προστασία καταναλωτή.

Η προστασία του καταναλωτή έρχεται από αλλού. Ο Ν. 2251/1994 για την προστασία των καταναλωτών, άρθρο 2 παράγραφος 7 περίπτωση λα), αναφέρει ως παράδειγμα καταχρηστικού γενικού όρου εκείνον που αποκλείει την υπαγωγή διαφορών από σύμβαση στον φυσικό τους δικαστή, με πρόβλεψη αποκλειστικής αλλοδαπής δικαιοδοσίας ή διαιτησίας. Η νομολογία εφαρμόζει αυτή τη διάταξη σε συνδυασμό με τη γενική ρήτρα της παραγράφου 6 — τη σημαντική διατάραξη της ισορροπίας δικαιωμάτων και υποχρεώσεων σε βάρος του καταναλωτή — και όχι ως αυτοτελή, ανεξάρτητο κανόνα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μια ρήτρα διαιτησίας επιβεβλημένη μονομερώς σε καταναλωτή εξετάζεται με βάση το σύνολο των περιστάσεων της σύμβασης, όχι ως αυτόματη ακυρότητα ανεξάρτητα από το πλαίσιο.

Τύπος και περιεχόμενο της συμφωνίας

Το άρθρο 868 ΚΠολΔ απαιτεί έγγραφο τύπο για κάθε συμφωνία διαιτησίας που αφορά μελλοντικές διαφορές, και η συμφωνία πρέπει να αναφέρεται σε συγκεκριμένη έννομη σχέση από την οποία μπορεί να προκύψουν διαφορές — όχι σε αόριστες, μελλοντικές διαφορές γενικά. Το άρθρο 869 διευκρινίζει τι λογίζεται ως έγγραφος τύπος: ανταλλαγή υπογεγραμμένων επιστολών, τηλεγραφημάτων, τέλεξ ή υπογεγραμμένων τηλεομοιοτυπιών αρκεί, και η έλλειψη εγγράφου θεραπεύεται αν τα μέρη εμφανιστούν ενώπιον των διαιτητών και συμμετάσχουν ανεπιφύλακτα στη διαιτητική διαδικασία.

Ο αριθμός των διαιτητών πρέπει να είναι ίσος μεταξύ των μερών· το άρθρο 872 ΚΠολΔ ορίζει άκυρη κάθε συμφωνία που επιτρέπει σε ένα μέρος να διορίσει διαιτητή και για το άλλο μέρος, ή που επιτρέπει άνισο αριθμό διαιτητών ανά μέρος. Αυτό το πρότυπο προβλέπει, επομένως, μόνο έναν διαιτητή ή τριμελές διαιτητικό δικαστήριο, ώστε η ισότητα να είναι εξασφαλισμένη εκ των προτέρων.

Οδηγός Ρητρών

Έννομη σχέση

Περιγράφει με ακρίβεια τη σύμβαση ή τη σχέση από την οποία μπορεί να προκύψει η διαφορά, όπως απαιτεί το άρθρο 868 ΚΠολΔ για μελλοντικές διαφορές.

Επιβεβαίωση αρμοδιότητας

Δηλώνει ρητά ότι το αντικείμενο δεν εμπίπτει σε εργατική διαφορά του άρθρου 663 ΚΠολΔ ούτε σε άλλη κατηγορία εξαιρούμενη από τη διαιτησία.

Αριθμός διαιτητών

Ένας διαιτητής ή τριμελές δικαστήριο, με ίσο αριθμό διαιτητών ανά μέρος, όπως επιβάλλει το άρθρο 872 ΚΠολΔ.

Διορισμός διαιτητών

Ο τρόπος με τον οποίο κάθε μέρος διορίζει τον διαιτητή του και πώς ορίζεται ο πρόεδρος, όταν υπάρχουν περισσότεροι του ενός.

Έδρα και γλώσσα

Ο τόπος όπου διεξάγεται η διαιτησία και η γλώσσα της διαδικασίας, κρίσιμα στοιχεία για το εφαρμοστέο διαδικαστικό πλαίσιο.

Εφαρμοστέο ουσιαστικό δίκαιο

Το δίκαιο βάσει του οποίου κρίνεται η ουσία της διαφοράς, ανεξάρτητα από τη διαδικασία που εφαρμόζουν οι διαιτητές.

Κατανομή εξόδων

Ποιος φέρει την αμοιβή των διαιτητών και τα λοιπά έξοδα της διαδικασίας, και υπό ποιες προϋποθέσεις κατανέμονται διαφορετικά.

Πώς πρέπει να σχεδιαστεί αυτή η συμφωνία

Η ισχύς μιας συμφωνίας διαιτησίας στην Ελλάδα εξαρτάται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, όχι μόνο από τη βούληση των μερών.

• Επιβεβαιώστε ότι το αντικείμενο επιδέχεται διαιτησία

  Οι εργατικές διαφορές του άρθρου 663 ΚΠολΔ αποκλείονται ρητά από το άρθρο 867 ΚΠολΔ. Μια συμφωνία διαιτησίας για τέτοια διαφορά είναι άκυρη ανεξάρτητα από τη διατύπωσή της.

  Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, άρθρο 867

• Τηρήστε τον έγγραφο τύπο για μελλοντικές διαφορές

  Το άρθρο 868 ΚΠολΔ απαιτεί έγγραφο που αναφέρεται σε συγκεκριμένη έννομη σχέση· το άρθρο 869 δέχεται και ανταλλαγή υπογεγραμμένων επιστολών ή τηλεομοιοτυπιών, με θεραπεία του ελλείμματος αν τα μέρη συμμετάσχουν ανεπιφύλακτα στη διαδικασία.

• Μην επιβάλλετε άνισο αριθμό διαιτητών

  Το άρθρο 872 ΚΠολΔ ακυρώνει κάθε ρήτρα που δίνει σε ένα μέρος τον διορισμό διαιτητή και για το άλλο μέρος, ή που προβλέπει άνισο αριθμό διαιτητών ανά μέρος.

• Αξιολογήστε τη ρήτρα σε σχέση καταναλωτή στο σύνολο της σύμβασης

  Το άρθρο 2 παρ. 7 λα) του Ν. 2251/1994 αναφέρει τη ρήτρα διαιτησίας ή αποκλειστικής αλλοδαπής δικαιοδοσίας ως παράδειγμα καταχρηστικού όρου, αλλά η νομολογία την εξετάζει μαζί με τη γενική ρήτρα της παρ. 6, όχι αυτοτελώς.

  Ν. 2251/1994, άρθρο 2

• Ορίστε ρητά έδρα, γλώσσα και εφαρμοστέο δίκαιο

  Η απουσία αυτών των στοιχείων δεν ακυρώνει τη συμφωνία, αλλά ανοίγει τον δρόμο σε παρεμπίπτουσα διαφωνία για την αρμοδιότητα του διαιτητικού δικαστηρίου πριν εξεταστεί η ίδια η διαφορά.

Πώς να χρησιμοποιήσετε αυτή τη συμφωνία διαιτησίας

1. Περιγράψτε την έννομη σχέση. Προσδιορίστε με ακρίβεια τη σύμβαση ή τη σχέση από την οποία μπορεί να προκύψει η διαφορά.
2. Επιβεβαιώστε ότι η διαφορά επιδέχεται διαιτησία. Ελέγξτε ότι δεν πρόκειται για εργατική διαφορά του άρθρου 663 ΚΠολΔ ή άλλη εξαιρούμενη κατηγορία.
3. Επιλέξτε αριθμό και τρόπο διορισμού διαιτητών. Ορίστε έναν διαιτητή ή τριμελές δικαστήριο, με ίσο αριθμό διαιτητών ανά μέρος.
4. Καθορίστε έδρα, γλώσσα και εφαρμοστέο δίκαιο. Προσδιορίστε τον τόπο και τη γλώσσα της διαιτησίας, καθώς και το δίκαιο που θα κρίνει την ουσία της διαφοράς.
5. Υπογράψτε και τηρήστε αντίγραφο. Και τα δύο μέρη υπογράφουν τη συμφωνία· αν η ανταλλαγή γίνεται με επιστολές ή τηλεομοιοτυπίες, φυλάξτε τα υπογεγραμμένα πρωτότυπα.

Συχνές Ερωτήσεις

Σχετικά υποδείγματα

• Έντυπο Αίτησης Έγκρισης (Ελλάδα)
• Προσφορά Αμοιβής Αρχιτέκτονα (Ελλάδα)
• Σύμβαση Παραγγελίας Έργου Τέχνης (Ελλάδα)
• Σύμβαση Παροχής Αρχιτεκτονικών Υπηρεσιών (Ελλάδα)