Zapis na Sąd Polubowny (Polska)

Zakaz zapisu przed powstaniem sporu z konsumentem, nie tylko ostrzeżenie

Artykuł 1164[1] paragraf 1 Kodeksu postępowania cywilnego wprowadza regułę odrębną od modeli spotykanych w innych krajach: zapis na sąd polubowny obejmujący spory wynikające z umów, których stroną jest konsument, może być sporządzony tylko po powstaniu sporu. Klauzula arbitrażowa wpisana z góry do umowy z konsumentem — na przykład w regulaminie czy ogólnych warunkach — nie wywołuje skutku wobec konsumenta, niezależnie od tego, jak jest sformułowana. Dopiero gdy spór już istnieje, strony mogą zawrzeć skuteczny zapis, i musi on mieć formę pisemną.

Paragraf 2 tego artykułu idzie jeszcze dalej: w takim zapisie należy pod rygorem nieważności wskazać, że stronom znane są jego skutki, w szczególności to, że wyrok sądu polubownego lub zawarta przed nim ugoda mają moc prawną równą wyrokowi sądu lub ugodzie sądowej po ich uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności przez sąd. Brak tego pouczenia w treści zapisu powoduje jego nieważność — nie tylko wobec konsumenta, ale w ogóle.

Dlaczego ten szablon jest dla profesjonalistów

Ponieważ zapis na sąd polubowny z konsumentem można zawrzeć tylko po powstaniu sporu, nie ma sensu wpisywać klauzuli arbitrażowej z góry do umowy zawieranej z konsumentem — taka klauzula będzie bezskuteczna. Ten szablon jest więc skonstruowany dla relacji między przedsiębiorcami lub profesjonalistami i wymaga, aby obie strony wyraźnie oświadczyły, że zawierają umowę w ramach swojej działalności gospodarczej lub zawodowej.

Dla sporów z konsumentami, które już powstały, właściwym rozwiązaniem jest odrębny, sporządzony po fakcie zapis obejmujący pouczenie wymagane przez artykuł 1164[1] paragraf 2 — nie ten szablon, który zakłada zapis zawierany przed powstaniem sporu.

Zakres sporu, liczba arbitrów i forma

Artykuł 1161 paragraf 1 wymaga, aby w zapisie wskazać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć. Paragraf 2 tego artykułu uznaje za bezskuteczne postanowienia naruszające zasadę równości stron — w szczególności takie, które uprawniają tylko jedną stronę do wytoczenia powództwa przed sądem polubownym albo przed sądem powszechnym.

Artykuł 1162 wymaga formy pisemnej, ale dopuszcza jej zachowanie także wtedy, gdy zapis znajduje się w wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach przekazanych na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść — w tym w wiadomościach elektronicznych. Liczbę arbitrów, sposób ich wyznaczenia, miejsce i język postępowania ten szablon ustala wyraźnie, zamiast pozostawiać je domyślnym regułom.

Wyrok i jego wykonanie

Wyrok sądu polubownego jest wydawany na piśmie, z uzasadnieniem, i jest wiążący dla stron od jego wydania, z zastrzeżeniem skargi o jego uchylenie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. Jego wykonanie w drodze egzekucji, jeśli strona zobowiązana nie wykonuje go dobrowolnie, wymaga stwierdzenia wykonalności przez sąd powszechny. Gdy uznanie lub wykonanie ma nastąpić poza Polską, zastosowanie znajduje Konwencja Nowojorska o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych, zgodnie z ustalonym miejscem postępowania.

Przewodnik po klauzulach

Strony i oświadczenie o działalności zawodowej

Identyfikuje strony i wymaga, aby obie oświadczyły, że zawierają umowę w ramach działalności gospodarczej lub zawodowej, nie jako konsument.

Przedmiot sporu

Wskazuje przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spory wynikają lub mogą wynikać, zgodnie z artykułem 1161.

Forma zapisu

Potwierdza zachowanie formy pisemnej lub równoważnej elektronicznej zgodnie z artykułem 1162.

Liczba arbitrów i sposób wyznaczenia

Jeden arbiter lub trzyosobowy skład, oraz procedura wyznaczenia w razie braku porozumienia stron.

Miejsce i język postępowania

Miejsce postępowania, istotne dla nadzoru sądowego, oraz język, w którym będzie prowadzone.

Prawo właściwe dla meritum sporu

Prawo materialne, według którego arbiter rozstrzygnie spór, odrębne od prawa procesowego miejsca postępowania.

Poufność

Obowiązek stron i arbitra zachowania dyskrecji co do przebiegu postępowania i treści wyroku.

Koszty i honoraria

Sposób podziału honorariów arbitrów i kosztów postępowania między stronami w zależności od wyniku sporu.

Wyrok i wykonanie

Ostateczny i wiążący charakter wyroku oraz droga jego wykonania przed sądem powszechnym, jeśli nie zostanie wykonany dobrowolnie.

Jak dobrze skonstruować ten zapis

Źle skonstruowany zapis na sąd polubowny otwiera drogę do spierania się o jego zakres, zanim sprawa dotrze do meritum — a w przypadku konsumentów źle skonstruowany zapis jest po prostu nieważny.

• Nie stosować tego szablonu wobec konsumentów przed powstaniem sporu

  Zapis na sąd polubowny obejmujący spory z umów, których stroną jest konsument, może być sporządzony tylko po powstaniu sporu, wymaga formy pisemnej, i musi pod rygorem nieważności wskazywać, że stronom znane są jego skutki prawne.

  Artykuł 1164[1] Kodeksu postępowania cywilnego

• Wyraźnie wskazać przedmiot sporu i zachować równość stron

  Zapis musi wskazywać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego wynika; postanowienia naruszające zasadę równości stron są bezskuteczne.

  Artykuł 1161 Kodeksu postępowania cywilnego

• Zachować formę pisemną lub elektroniczny odpowiednik

  Wymóg formy pisemnej jest spełniony także wtedy, gdy zapis znajduje się w wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach przekazanych na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść.

  Artykuł 1162 Kodeksu postępowania cywilnego

• Oświadczyć wyraźnie o działalności zawodowej obu stron

  Skoro zapis z konsumentem przed powstaniem sporu jest bezskuteczny, każda ze stron powinna oświadczyć, że zawiera umowę w ramach działalności gospodarczej lub zawodowej.

• Przewidzieć miejsce postępowania i wykonanie wyroku

  Miejsce postępowania decyduje o nadzorze sądowym; jeśli wykonanie ma nastąpić poza Polską, zastosowanie znajduje Konwencja Nowojorska.

Jak korzystać z tego szablonu zapisu na sąd polubowny

1. Potwierdzić stosowanie między profesjonalistami. Zweryfikować, że obie strony zawierają umowę w ramach działalności gospodarczej lub zawodowej, nie jako konsument.
2. Określić przedmiot sporu. Opisać dokładnie, jakie spory podlegają zapisowi, zgodnie ze stosunkiem prawnym między stronami.
3. Ustalić liczbę arbitrów, miejsce i język. Wybrać jednego lub trzech arbitrów, sposób ich wyznaczenia, miejsce postępowania i język, w którym będzie prowadzone.
4. Uzgodnić prawo właściwe, poufność i koszty. Określić prawo materialne, obowiązek poufności oraz podział honorariów i kosztów.
5. Sprawdzić formę pisemną i podpisać. Potwierdzić, że dokument spełnia wymóg formy pisemnej z artykułu 1162, i podpisać obie strony.

Najczęściej zadawane pytania