Umowa o Wykonanie Dzieła Sztuki (Polska)

Przeniesienie praw majątkowych, nigdy praw osobistych

Polskie prawo autorskie wyraźnie rozdziela autorskie prawa majątkowe, które można przenieść, od autorskich praw osobistych, które nigdy nie da się przenieść. Ten szablon organizuje więc przeniesienie praw majątkowych — na konkretne pola eksploatacji, terytorium i czas — zgodnie z artykułem 41 ustawy, który wymaga, aby umowa lub licencja obejmowały pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Bez takiego wyliczenia przeniesienie po prostu nie obejmuje pól, które nie zostały wskazane — artykuł 41 ustęp 4 dodatkowo ogranicza umowę do pól eksploatacji znanych w chwili jej zawarcia, a ustęp 3 wprost uznaje za nieważną umowę obejmującą wszystkie przyszłe utwory tego samego twórcy.

To jest właśnie wada zastępowanego szablonu: licencja nazwana wyłączną, w której pole przeznaczenia dzieła pozostaje puste. Przeniesienie, którego zakres nie jest określony, pozbawia artystę eksploatacji, których nigdy nie przewidział, a jednocześnie nie daje zamawiającemu gwarancji, że zamierzony przez niego sposób użycia jest objęty umową. Ten szablon oferuje trzy formuły: licencję niewyłączną, licencję wyłączną, lub przeniesienie całości zbywalnych praw majątkowych — każda skuteczna dopiero po pełnej zapłacie ceny.

Prawa osobiste zostają zawsze przy artyście

Autorskie prawa osobiste obejmują między innymi prawo do autorstwa utworu, prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, prawo do nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania, oraz prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności. Zgodnie z artykułem 16 są one nieograniczone w czasie i niepodlegające zrzeczeniu się lub zbyciu — to znaczy, że żadna klauzula umowna nie może ich skutecznie przenieść ani wygasić, niezależnie od zakresu przeniesienia praw majątkowych.

Ten szablon wprowadza oznaczenie autorstwa jako osobną klauzulę, nie jako niejasną formułę, i traktuje każdą modyfikację dzieła — przycięcie, zmianę koloru, retusz — jako odrębną kwestię wymagającą wyraźnej zgody artysty, a nie jako automatyczny skutek przeniesienia praw. Gdy modyfikacja jest naprawdę potrzebna, wymagana jest konkretna, precyzyjnie opisana zgoda.

Odstąpienie, terminy i materiały referencyjne zamawiającego

Większość zamówień, które kończą się źle, nie kończy się z powodu niewykonania umowy, lecz dlatego, że zamawiający zmienia zdanie. Ten szablon daje zamawiającemu wyraźne prawo odstąpienia i podaje jego konsekwencje: zaliczka zostaje zatrzymana od momentu rozpoczęcia prac, artysta otrzymuje zapłatę za wykonaną już pracę, a dodatkowo mogą obowiązywać uzgodnione koszty odstąpienia. Jeśli to artysta nie może kontynuować, zwraca niewykorzystaną część ceny i oddaje materiały referencyjne zamawiającego.

Zatwierdzenia mają termin, nie tylko intencję: określona liczba dni na reakcję zamawiającego na szkic, po upływie których szkic uznaje się za zatwierdzony, oraz stała liczba wliczonych poprawek zamiast słowa rozsądna. Zamawiający gwarantuje ponadto, że ma prawo korzystać z materiałów referencyjnych, które dostarcza, i zabezpiecza artystę przed roszczeniami wynikającymi z ich wykorzystania — gwarancja oryginalności własnej twórczości artysty nie chroni nikogo, jeśli samo zlecenie narusza prawa osoby trzeciej.

VAT, sztuczna inteligencja i prawo właściwe

Sposób rozliczenia VAT przez artystę zależy od jego sytuacji podatkowej — działalność zwolniona, opodatkowana na zasadach ogólnych, czy stawka obniżona przewidziana dla określonych dostaw dzieł sztuki dokonywanych przez samych twórców. Ten szablon wymaga, aby informacja o VAT była podana wprost, a nie rozstrzygana dopiero na pierwszej fakturze.

Zawiera również opcjonalną klauzulę zakazującą wykorzystania dzieła lub plików roboczych do trenowania, dostrajania lub rozwijania systemów sztucznej inteligencji, także przez osobę trzecią upoważnioną przez zamawiającego. Jest domyślnie wyłączona, bo to kwestia do negocjacji, a nie standardowa klauzula przyjmowana bez zastanowienia — ale nieporuszenie jej wcale w 2026 roku również jest wyborem, rzadko najlepszym dla artysty.

Na koniec, własność przedmiotu materialnego jest odrębna od własności praw: przeniesienie fizycznego dzieła nie przenosi żadnych praw majątkowych, a przeniesienie praw majątkowych nie przenosi przedmiotu materialnego.

Przewodnik po klauzulach

Opis dzieła

Rodzaj, temat, styl i odniesienia, nośnik, format i przewidywany sposób użycia przez zamawiającego — to użycie decyduje o zakresie przeniesienia.

Kalendarz i termin zatwierdzenia

Daty rozpoczęcia i dostawy, uzgodnione etapy, oraz określona liczba dni na reakcję zamawiającego na szkic.

Poprawki

Stała liczba poprawek wliczona w cenę; istotna zmiana opisu dzieła po zatwierdzeniu staje się nowym zleceniem.

Cena, zaliczka, VAT i odsetki za zwłokę

Cena całkowita, zaliczka zatrzymana na starcie, termin płatności pozostałej części, odsetki za zwłokę i informacja o VAT.

Dostawa i przejście ryzyka

Dla dzieła fizycznego — pakowanie, transport i ubezpieczenie; dla dzieła cyfrowego — formaty plików i ewentualnie dostarczane pliki robocze.

Przeniesienie praw majątkowych

Licencja niewyłączna, wyłączna lub przeniesienie całości zbywalnych praw, każda z określonym sposobem użycia, terytorium i czasem, skuteczna po pełnej zapłacie.

Autorskie prawa osobiste

Oznaczenie autorstwa należne artyście i wyraźna zgoda wymagana na każdą modyfikację, bo prawa osobiste nigdy nie są przenoszone.

Materiały referencyjne i gwarancja

Zamawiający gwarantuje prawo do korzystania z dostarczonych materiałów i zabezpiecza artystę przed roszczeniami stąd wynikającymi.

Sztuczna inteligencja

Opcjonalna klauzula zakazująca wykorzystania dzieła do trenowania systemów AI, domyślnie wyłączona do wyraźnego negocjowania.

Odstąpienie

Zatrzymanie zaliczki, zapłata za wykonaną pracę i uzgodnione koszty odstąpienia, jeśli odstępuje zamawiający; proporcjonalny zwrot, jeśli artysta nie może kontynuować.

Jak dobrze skonstruować tę umowę

Poniższe punkty mają w Polsce konkretne skutki prawne i nie powinny być pozostawione ogólnemu szablonowi.

• Wymieniać pola eksploatacji wyraźnie, nie ogólnie

  Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub licencja obejmują tylko pola eksploatacji wyraźnie w nich wymienione; umowa może dotyczyć tylko pól znanych w chwili jej zawarcia, a umowa obejmująca wszystkie przyszłe utwory tego samego twórcy jest nieważna.

  Artykuł 41 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych

• Nigdy nie przenosić autorskich praw osobistych

  Artykuł 16 chroni nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem. Żadna klauzula umowna nie może skutecznie tego przenieść.

  Artykuł 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych

• Ustalić wyraźnie terytorium i czas licencji

  Brak wskazania pól eksploatacji, terytorium czy czasu w umowie nie rozszerza przeniesienia — po prostu je ogranicza do tego, co zostało wyraźnie uzgodnione.

• Traktować klauzulę o AI jako kwestię do negocjacji

  Nie istnieje jeszcze konkretna reguła prawna rozstrzygająca trenowanie modeli AI na zamówionych dziełach; z tego powodu klauzula jest domyślnie wyłączona, a nie prezentowana jako standard rynkowy.

Jak korzystać z tego szablonu umowy o wykonanie dzieła sztuki

1. Opisać dzieło i przewidywane użycie. Wskazać rodzaj, temat, styl, nośnik, format i sposób użycia dzieła przez zamawiającego, bo to użycie decyduje o zakresie przeniesienia.
2. Ustalić kalendarz, poprawki i termin zatwierdzenia. Określić daty, stałą liczbę wliczonych poprawek i konkretny termin reakcji zamawiającego na każdy szkic.
3. Uzgodnić cenę, zaliczkę i VAT. Wskazać cenę całkowitą, zaliczkę zatrzymaną na starcie, termin płatności reszty i informację o VAT.
4. Wybrać formułę przeniesienia praw. Wybrać licencję niewyłączną, wyłączną lub przeniesienie całości zbywalnych praw, i określić sposób użycia, terytorium i czas.
5. Rozstrzygnąć klauzulę o sztucznej inteligencji i podpisać. Włączyć lub zachować wyłączoną klauzulę o AI zgodnie z uzgodnieniami, sprawdzić cały dokument i podpisać obie strony.

Najczęściej zadawane pytania